Hãy quan sát đoạn phim sau:
Hãy tường thuật lại nội dung của đoạn phim đó.
BÀI 41: DIỄN THẾ SINH THÁI
VD 1: Các giai đoạn biến đổi ở một vùng đất mới
I. KHÁI NIỆM DIỄN THẾ SINH THÁI:
VD2: Quá trình biến đổi của một đầm nước nông
Hãy hoàn thành phiếu học tập số 1 :
Giai đoạn khởi đầu:
Vùng đất hoang→ SV đầu tiên: cỏ, trảng cỏ.
Khí hậu khô, nóng, đất khô, nghèo dinh dưỡng
Các giai đoạn giữa: Quần xã cây bụi; cây gỗ nhỏ.
Lớp mùn xuất hiện, độ ẩm tăng, lượng dinh dưỡng trong đất tăng
Giai đoạn cuối: Quần xã cây gỗ lớn.
Độ ẩm đất và không khí tăng cao, đất màu mỡ.
QUẦN XÃ
SINH VẬT
ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG
QX C: Sen, súng, động vật kích thước lớn ít dần…
Nước nông, mùn đáy nhiều hơn.
QX D: Cỏ lau, cói, cây bụi…
QX E: TV, động vật phong phú (rừng cây bụi và cây gỗ)
QX B: rong li, bèo Nhật bản, cua, ốc, tôm, cá…
Nước sâu, mùn đáy ít
Nước nông, mùn đáy dày, nước cạn dần.
Mùn đáy lấp đầy ao → vùng đất cạn.
QUẦN XÃ SINH VẬT
ĐIỀU KIỆN MÔI
Đầm nước mới xây dựng
Chưa có TV, ĐV
I. KHÁI NIỆM VỀ DIỄN THẾ SINH THÁI
Diễn thế sinh thái: là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự biến đổi của môi trường.
1. Diễn thế nguyên sinh
II. CÁC LOẠI DIỄN THẾ SINH THÁI
Rừng thông trưởng thành
2. Diễn thế thứ sinh (Trường hợp A)
2. Diễn thế thứ sinh (Trường Hợp B)
Hãy hoàn thành phiếu học tập số 2:
Chưa có sinh vật
Các QXSV biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau→ngày càng phát triển đa dạng
Hình thành QX tương đối ổn định
Đã có 1 QXSV từng sống, nhưng bị hủy diệt
Các QXSV biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau
Hình thành QX tương đối ổn định hoặc bị suy thoái
- Bà con dân tộc địa phương ở Tây Nguyên trước đây có tập quán đốt nương làm rẫy, sau vài vụ lại chuyển đến nơi khác tiếp tục đốt nương làm rẫy khác. Tại nơi nương rẫy bỏ hoang thường xảy ra loại diễn thế nào?
III. NGUYÊN NHÂN CỦA DIỄN THẾ SINH THÁI
Nguyên nhân gây ra diễn thế? Lấy ví dụ minh hoạ?
1. Nguyên nhân bên ngoài:
- Do sự thay đổi mạnh mẽ của các điều kiện tự nhiên, khí hậu: mưa bão, lũ lụt, hạn hán, núi lửa, sóng thần ...
- Tác động khai thác tài nguyên của con người.
2. Nguyên nhân bên trong:
Sự tương tác giữa các loài trong quần xã: sự cạnh tranh gay gắt giữa các loài trong quần xã về thức ăn, nơi ở ...
- Trong số các loài SV , nhóm loài nào đóng vai trò quan trọng nhất trong diễn thế sinh thái?
- Tại sao nói trong diễn thế nhóm loài chiếm ưu thế đã “ tự đào huyệt chôn mình”?
IV. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU DIỄN THẾ SINH THÁI
Vậy việc nghiên cứu diễn thế có ý nghĩa gì?
Ví dụ: Các nhà làm khoa học Việt Nam đã phát hiện quy luật diễn thế tại vùng Hữu Lũng (Lạng Sơn) như sau
Trước đây đã có rừng lim nguyên sinh.Do yêu cầu kiến thức người ta đã chặt gỗ lim và phát rừng làm nương. Đất nương bị nghèo dần và bị bỏ hoang. Tại nơi đó xuất hiện một loài cây ưa sáng là loài cây sau sau. Nếu tiếp tục phát nương làm rẫy thì đất càng bị thoái hóa, rừng sau sau không tồn tại được, thảm thực vật nhanh chóng chuyển thành trảng cây gỗ, rồi trảng cây cỏ. Nếu việc đốt trảng cây cỏ không diễn ra, đất sẽ dần được phục hồi, các cây bụi có điều kiện mọc lên thay cho các cây thảo. Một số cỏ ưa sáng chết dần do sự cạnh tranh của cây bụi. Sự sinh trưởng của cây sau sau vượt các cây khác. Dưới tán sau sau có tầng các cây nhỏ và cây leo. Một kiểu rừng thứ sinh xuất hiện là rừng sau sau làm đất đai màu mở dần. Khi cây sau sau sinh trưởng tốt lại tạo điều kiện ánh sáng thuận lợi cho lim phát triển dưới tán rừng. Từ đó rừng lim được phục hồi.
IV. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU DIỄN THẾ SINH THÁI.
Nghiên cứu diễn thế
Quy luật phát triển của quần xã
Dự đoán quần xã tồn tại trước đó và quần xã trong tương lai
Khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên
Bảo vệ môi môi trường
Quy hoạch sản xuất
Câu 1. Diễn thế sinh thái có thể hiểu là:
A. Sự biến đổi cấu trúc quần thể.
B. Thay quần xã này bằng quần xã khác.
C. Mở rộng phần vùng phân bố.
D. Thu hẹp vùng phân bố.
Câu 2. Thực chất của quá trình diễn thế sinh thái là gì?
A. Là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn khác nhau.
B. Là quá trình biến đổi mạnh mẽ và liên tục các nhân tố hữu sinh.
C. Là quá trình biến đổi liên tục và mạnh mẽ các nhân tố vô sinh.
D. Cả b và c.
Câu 3. Xu thế chung của diễn thế nguyên sinh là:
A. Từ quần xã già đến quần xã trẻ.
B. Từ quần xã trẻ đến quần xã già.
C. Từ chưa có đến có quần xã tương đối ổn định
D. Không xác định được.
Câu 4. Đặc điểm cơ bản để phân biệt diễn thế nguyên sinh với diễn thế thứ sinh là:
A. Môi trường khởi đầu.
B. Môi trường cuối cùng.
C. Diễn biến diễn thế.
D. Điều kiện môi trường.
Câu 5. Ứng dụng của việc nghiên cứu diễn thế:
A. Nắm được quy luật phát triển của quần xã.
B. Phán đoán được quần xã tiên phong và quần xã cuối cùng.
C. Biết được quần xã trước đó và quần xã trong tương lai.
D. Xây dựng kế hoạch dài hạn để phục vụ cho nông-lâm-ngư nghiệp
Trong 1 khu rừng nhiệt đới có các cây gỗ lớn và gỗ nhỏ mọc gần nhau. Vào 1 ngày có gió lớn, 1 cây to bị đổ ở giữa rừng tạo nên 1 khoảng trống lớn. Em hãy dự đoán quá trình diễn thế xảy ra trong khoảng trống đó?
Trả lời câu hỏi và bài tập ở SGK, trang 185
Nghiên cứu bài tiếp theo.
Tìm hiểu về các hệ sinh thái trên Trái Đất.
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP VỀ NHÀ